Sosyoloji – Özet Bir Tarih / 1

Klasik Sosyoloji: ilk yılları ve köken

Auguste Comte, ‘sosyoloji’ terimini 150 yıl önce icat etmişti. Bu ilgi alanının üç kurucu babanın fikirlerinden doğduğunu söyleyebiliriz: Emilie Durkheim, Max Weber ve Karl Marx.

Toplumu oluşturan yapıları, toplum ve birey arasındaki ilişkiye ek olarak toplumsal ve tarihsel üreç üzerinde etkili güçleri açıklamaya çalışmışlardır.

  • Üçü de toplumu başlı başına bir varlık olarak görür.
  • Üçü de ekonomik, siyasal ve ideolojik faktörleri toplumsal düzen ve değişme için temel önemde unsurlar olarak görür, ancak onlar hangi faktörün veya faktörlerin en önemli ollduu konusunda tamamen farklı düşüncelere sahiplerdir.
  • Üçü de insan ve toplum arasındaki ilişkiyi ortaya koymaya çalışmıştır. Toplum kendi üyelerinin toplamından daha fazla bir şey midir?

Bu isimler bilimsel bir disiplin olarak sosyolojinin temellerini oluşturmaya çalışmışlardır.

Sosyolojinin Etkilendikleri:

Yaşadıkları dönemin ekonomik, siyasi ve ideolojik olaylarından ve ortaya çıkan devrimlerden etkilenmişlerdir.

  • Onyedinci, onsekizinci ve ondokuzuncu yüzyıllarda Britanya’yı ve ardından Avrupa ve Amerika’yı kırsal tarım toplumlarından kentsel yapılara dayalı gelişmiş sanayi ekonomilerine dönüştüren Tarım, Sanayi ve Kent Devrimleri .
  • Onsekizinci yüzyıl sonu ve ondokuzuncu yüzyıldaki, Fransız Devrimi’yle başlayan, eski feodal yapıları kökten yıkan ve demokrasi, eşitlik ve özgürlük imkanlarına, liberal ve sosyalist ideolojilere yol açan büyük siyasal devrimler.
  • Onyedinci ve onsekizinci yüzyıllardaki büyük entellektüel Devrim, Aydınlanma, Akıl Çağı ve Bilimsel Devrim.

sosyoloji-max-weber-emilie-durkheim-toplumbilim

Toplumsal Hayatta Değişimler

Günümüz yaşantısı da hızlı değişimleri ve modern toplumun kendine özgü gelişmelerini içerse de onsekizinci ve ondokuzuncu yüzyıllarda toplum insanın kontolü dışındaki güçlerin kıskacında görünmekteydi. Geleneksel hayat tarzı, temel ahlaki doku ve eski düzenin cemaat ruhu büyük ölçüde yıkıldı ve tüm gelecek kaos ve anarşi sunar görünmekteydi. Durkheim, Marx ve Weber’in teorileri bu zeminde anlaşılmalı ve değerlendirilmelidir.

Durkheim toplumsal düzene odaklanırken Karl Marx ve çalışma arkadaşı Friedrich Engels toplumsal çatışmaya yoğunlaştı ve onlar toplumsal devrimin tarihteki itici güç olduğunu ilan ettiler. Onu, sınıf temelli toplumlardan geleceğin (ütopik)komünist sınıfsız toplumuna doğru ilerlemenin bir aracı olarak gördüler.

Durkheim Fransiz sosyolojisinin kurucusu olarak görülürken, Max Weber Alman sosyolojik düşüncesinde hakim bir figür olarak ortaya çıktı. Weber’in teorisinin büyük bir kısmı çatışma teorisine temel oluştursa bile, o kalben liberaldir, ancak eleştirel bir liberal. Marx Komünist birliği kurarken -arkadaşı George Simmel- ile beraber Alman Sosyoloji Derneği’ni kurmuştur.

Sosyolojinin Anahtar Temaları

  • Auguste Comte pozitivizmi kurmuş ve sosyolojinin bir bilim olabileceğini ve olması gerektiği fikrini geliştirmiştir.
  • Ferdinand Tönnies “sanayi toplumlarında cemaatlerin ortadan kaybolacağı” korkusunun bir ifadesi olan Gemeinschaft ve Gesellschaft kavram çiftini geliştirmiş ve böylece günümüz kent sosyolojisinin gelişiminde önemli bir yere sahip olan sosyolojik topluluk araştırmaları geleneğini başlatmıştır.
  • F.W. Taylor ‘bilimsel yönetim’in üstünlüklerini savunmuştur.
  • Herbert Spencer Sosyal Darvinizm fikrini sosyal bilimlere uyarlamaya çalışmıştır.
  • Mosca ve paretonun yanısıra , Robert Michels modern sosyolojinin merkezi ilgi alanı olarak ‘güç sosyolojisi’ni, özellikle ‘seçkinler iktidarı’ kavramını geliştirmiştir.

Kaynak

*Sosyolojide Temel Fikirler, Martin Slattery, Sentez Yayınları, 5. Baskı

Teorilere genel bir bakış içeren Khan Akademinin videosuna buradan ulaşabilirsiniz!

Okursan Sosyoloji Sayfasına ise buradan dönebilirsiniz!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: